Ustawa powstała z myślą o różnorodnych zagrożeniach i ma ułatwić współpracę i przygotowanie społeczności lokalnych na kryzysowe sytuacje. Dawid Sześciło w ekspertyzie przygotowanej dla Fundacji im. Stefana Batorego analizuje zasady współpracy między samorządem a organizacjami społecznymi w tej sprawie.
Pandemia, wojna w Ukrainie, powódź w 2024 roku – każde z tych wydarzeń pokazało, jak dużą rolę w zarządzaniu kryzysowym odgrywają organizacje społeczne. Ich atutami są znajomość lokalnych społeczności, zaufanie mieszkańców oraz zdolność do szybkiego reagowania. Warto te zasoby planowo włączyć w działania samorządów, zamiast liczyć na spontaniczną mobilizację społeczników w chwilach zagrożenia. Kryzysy stają się coraz częstsze, a społeczna gotowość do spontanicznych poświęceń może się wyczerpać.
– Ustawa przewiduje możliwość zawarcia porozumienia pomiędzy organizacją społeczną a lokalnymi władzami na realizację zadań wzmacniających odporność miejscowej wspólnoty na rozmaite zagrożenia. Nie jest to działanie obowiązkowe, a decyzja leży w gestii administracji samorządowej. Każda zainteresowana organizacja może zwrócić się do władz z wnioskiem lub petycją w sprawie uruchomienia tego instrumentu – wyjaśnia Dawid Sześciło w ekspertyzie „Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej – jak zorganizować współpracę samorządu z organizacjami pozarządowymi?".
Z kim można zawrzeć porozumienie?
Ustawa umożliwia samorządom zawieranie porozumień przede wszystkim z:
- organizacjami społecznymi,
- ze spółdzielniami socjalnymi,
- podmiotami tworzonymi przez kościoły i związki wyznaniowe,
- ze stowarzyszeniami jednostek samorządu terytorialnego,
- ze spółkami i klubami sportowymi działającymi non profit.
Przed podpisaniem porozumienia samorząd musi sprawdzić kompetencje danej organizacji – zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Kontrola musi zostać odnotowana w specjalnym protokole i może objąć wizytę w siedzibie organizacji, analizę jej działań, zasobów oraz dokumentacji.
Na jakie działania można się umówić?
Zakres porozumienia może obejmować m.in.:
- prowadzenie działań informacyjnych o zagrożeniach,
- organizację szkoleń i ćwiczeń (np. z reagowania na powódź czy upały),
- zakup i utrzymanie sprzętu do pomocy humanitarnej,
- przygotowanie miejsc schronienia lub obiektów ochronnych.
Katalog działań ma charakter otwarty, ale muszą one mieć bezpośredni lub pośredni związek z bezpieczeństwem mieszkańców. Wykluczone są działania typowo kulturalne, sportowe czy zdrowotne, niezwiązane z przygotowaniem na zagrożenia.
Jak długo obowiązuje porozumienie?
Choć porozumienie można zawrzeć na dłuższy okres, jego część finansowa musi być aktualizowana co roku – zgodnie z cyklem budżetowym. W praktyce oznacza to konieczność przynajmniej corocznego potwierdzenia finansowych warunków współpracy.
Warto budować lokalną odporność
– Lokalne władze powinny być zainteresowane włączeniem organizacji do systemu przygotowań gminy na zagrożenia. Lokalne liderki i liderzy świetnie znają mieszkańców i ich potrzeby. Mogą też działać szybciej i elastyczniej niż instytucje publiczne – przekonuje Joanna Załuska, dyrektorka programu Demokracja Lokalna Fundacji im. Stefana Batorego.
Ekspertyza wskazuje jasno: zamiast liczyć na mobilizację w kryzysie, lepiej budować systemowe mechanizmy współpracy. Ustawa o ochronie ludności daje do tego konkretne narzędzia – teraz jest czas, by z nich korzystać.
Źródło: https://www.batory.org.pl/
